مغازه‌هاى محله‌ى پرسپكتيو - نوسكى « 1 » و بولشايا سادوايا « 2 » چشم‌هم‌چشمى مىكنند . چون در آنجا ميدان‌هايى كه خوب درختكارى شده است ، بر صفاى اين محله‌ى اعيان‌نشين مىافزايد . قصر حاكم در محله‌ى « پرسپكتيو » و برابر يك باغ بزرگ پرتردد واقع شده است . بناى آن از خارج چيز درخور ملاحظه‌يى را نشان نمىدهد ، اما اتاق‌هاى آن‌كه بعضىها به سبك و سليقه‌ى اروپايىها و بعضى ديگر كاملا مطابق ذوق ايرانىها مرتب و تزيين شده است ، نمونه‌يى از خوش سليقگى و ظرافت كامل است . سبك معمارى آسيايى از اين دست ، در تفليس بسيار متداول و باب طبع همگان است . مىگويند حد اعلاى هنر تزيين در « گران تئاتر » « 3 » [ تماشاخانه‌ى بزرگ ] كوى ايروان به كار رفته است . بدبختانه هنگام عبور ما از تفليس ، تئاتر مزبور تعطيل بود . باشگاه اشرافى گروشك « 4 » نيز كه در ناحيه‌ى پرسپكتيو واقع شده است ، هتلى دارد و تماما مطابق سليقه‌ى ايرانىها آرايش يافته است و آن قدر نقاشى ، طلاكارى ، كاشيكارى و آيينه‌كارى دارد كه آنجا را به صورت يكى از آن قصرهاى افسانه‌يى كه در داستان‌هاى هزار و يك شب توصيف شده است جلوه مىدهد . اين مجموعه ، همچنين ساختمان‌هاى باشگاه سوبرانى « 5 » كه بيش‌تر بازرگانان عمده‌ى ارمنى به آنجا مىروند ، هنوز هم در باغ بزرگ مصفايى ، محل تابستانى دارد و چند بار در هفته در تالار بزرگ آن برنامه‌ى رقص داير است . موزه‌ى مربوط به نژادشناسى ، گياهان بومى و حيوانات قفقاز نيز در قسمت روسى شهر قرار داشت . يك نوع گاو وحشى كه از كوه‌هاى البروس شكار شده و دو ببر از لنكران از انواع حيوانات تماشايى آن موزه را كه توسط يك دانشمند آلمانى به نام دكتر رد « 6 » اداره مىشود ، تشكيل مىدهند . نام و آوازه‌ى كارهاى علمى اين دانشمند در اروپا معروف است . سه هتل عمده در مركز شهر قرار دارد و هر سه را فرانسوىها اداره مىكنند . چون هنوز بدكر « 7 » راهنمايى براى مسافرت به قفقاز منتشر نكرده است ، شايد ذكر چند كلمه‌يى در اين باب خالى از فايده نباشد .

--> ( 1 ) . La Perspective - Neusky ( 2 ) . La Bolshaya Sadovaya ( 3 ) . Le Grand theatre ( 4 ) . Groushok ( 5 ) . Sobranie ( 6 ) . Dr . Redde ( 7 ) . ( Karl ) Baedeker : كتابفروش و نويسنده‌ى آلمانى ( 1801 - 1859 ) ، او به علت تهيه و انتشار مجموعه‌يى براى راهنماى مسافران ، در قرن نوزدهم معروف بود . م .